अणुइंधनावर केंद्रकीय अभिक्रिया घडवून आणतात व अणूमधील केंद्रकीय ऊर्जा मुक्त करतात. संबंधित केंद्रकीय अभिक्रिया समजून घेण्यासाठी युरेनिअम – 235 या नणुइंधनाचे उदाहरण घेऊ. मंद गतीच्या न्यूट्रॉनांचा मारा कला

 असता युरेनिअम 235 ह्या समस्थानिकाच्या केंद्रकाचे विखंडन होऊन क्रिप्टॉन 92 व बेरिअम -41 ह्या वेगळ्या मूलद्रव्यांची केंद्रके व 2 ते 3 न्यूट्रॉन निर्माण होतात. ह्या न्यूट्रॉनांची गती कमी केल्यावर ते आणखी U – 235 केंद्रकांचे

 विखंडन घडवतात. अशा  प्रकारे केंद्रकीय विखंडनाची शृंखला अभिक्रिया होते यामध्ये केंद्रकातून मोठ्या प्रमाणात केंद्रकीय ऊर्जा म्हणजेच अणुऊर्जा मुक्त होते. संभाव्य विस्फोट टाळण्यासाठी शृंखला अभिक्रिया नियंत्रित ठेवतात.

1. संचलक / मंदक (Moderator) : न्यूट्रॉन्सचा वेग कमी करण्यासाठी ग्रॅफाईट किंवा जड पाणी यांचा संचलक किंवा मंदक म्हणून वापर केला जातो.

2. नियंत्रक (Controller) : न्यूट्रॉन शोषून घेऊन त्यांची संख्या कमी करण्यासाठी बोरॉन, कॅडमिअम, बेरिलिअम इत्यादींच्या कांड्या नियंत्रक म्हणून वापरतात.

विखंडन प्रक्रियेत निर्माण झालेली उष्णता पाण्याचा शीतक (coolant) म्हणून वापर करून बाजूला काढली जाते. त्या उष्णतेने पाण्याची वाफ करून वाफेच्या साहाय्याने टर्बाइन्स चालविले जातात व वीजनिर्मिती होते.

भाग आणि त्यांचे कार्य:

पहिला  भाग म्हणजे  अनु  चे  विखंडन  होणे  हा  वरील प्रतिमा  मध्ये दर्शवले  आहे  रिऍक्टर  या  शब्दाने दर्शवले  आहे.  या  भाग मध्ये  अणूचे  विघटनांचे  काम  होत असते  व याच्या पासून जि ऊर्जा  बाह्येर  पडते  ती

  एक  माध्यम  च्या  सहारे  दुसऱ्या भाग मध्ये  पाठवली जाते  त्या  भाग मध्ये  पाण्याची वाफ  हि त्या  ऊर्जा च्या  सहारे  निर्माण  केली जाते  त्या भागास  वरील  प्रतिमा मध्ये स्टीम   जनरेटर  या नावाने  दर्शवले आहे नंतर एका

   माध्यम  च्या  सहारे पाण्याची  वाफ  हि  तिसरया  भाग मध्ये  पाठवली  जाते तेथे  पाण्याच्या वाफे  च्या सहारे  ये  एका  टर्बाइन  ला  फिरवले जाते  व  त्या  टर्बाइन  मुले  जनरेटर  हे  फिरल जाते  व त्या पासून  वीज  हि तयार होत

 असते व नंतर  ती  वाफ हि  कूऊलर  च्या सहाय्याने धंदा केली जाते  व त्या वाफेचे परत पाण्यात रूपांतर केले जाते  व परत  एका  माध्यम  च्या  सहाणे  ते पाणी हे दुसऱ्या  भाग मध्ये  पाठवले जाते  व तेथील  टर्बाइन  फिरत

 असताना  वाफेचे  पाणी झालेले हे  परत  गोळा केले जाते  व  ते पाणी पार्ट वाफ  होण्या साठी पाठवले जाते  हे अशेच  ये  चेकर  हे चालत राहते. 

पाणी धंद करण्याचे यंत्र